Zes uitgangspunten van werken
Maatschappelijke (samenwerkings-) opgaven zijn niet op te lossen door aan een enkele knop te draaien. Systeemdialogen bekijkt daarom opgaven in samenhang met het grotere systeem waarin ze zich voordoen en de rol die ieder daarin vervult. Door de werking van dat systeem met alle betrokkenen te onderzoeken, krijg je gezamenlijk grip op het geheel en verandert ieders kijken en handelen. Daarmee breng je het hele systeem in beweging.
Systeemdialogen ondersteunt en versterkt dat gezamenlijke proces vanuit de volgende uitgangspunten.
1. De bedoeling als ankerpunt en richting
Maatschappelijke opgaven ontstaan, doordat bestaande overtuigingen, structuren en gedrag niet meer passen bij de werkelijkheid van nu. Wat ooit logisch en helpend was, werkt in de praktijk steeds vaker belemmerend.
We zijn echter zo thuis geraakt in het systeem waarin we functioneren, dat het onze overtuigingen en gewoontes vormt. Zo stuurt het onbedoeld ons denken en handelen richting de toekomst.
Om verandering teweeg te brengen, moeten we dus een ander richtpunt organiseren voor ons denken en doen. Systeemdialogen doet dat door de achterliggende maatschappelijke ambities – de bedoeling – als gemeenschappelijk ankerpunt én ontwikkelrichting in te zetten.
Niet als abstract ideaal, maar als praktisch ijkpunt voor keuzes en samenwerking.
2. Aanvaard de complexiteit
De wereld waarin we leven en werken is complex. Alles hangt met elkaar samen en is voortdurend in beweging. Oorzaak en gevolg zijn lang niet altijd herleidbaar. Veranderingen hebben vaak onvoorziene effecten.
Als we antwoorden willen op maatschappelijke opgaven vraagt dat om inzicht in de werking van dat complexe geheel: wat zijn de werkende elementen en de onderliggende krachten van het systeem én van onze antwoorden? Wat betekent dat voor onze rol?
Bij Systeemdialogen onderzoeken we het hele systeem door in te zoomen op de opgave. We brengen in kaart wat daarbij helpt en remt om het goede te doen en welke krachten daarin een rol spelen. Uit dat inzicht ontstaat gezamenlijke richting en ruimte, de basis voor volgende stappen.
3. Tegenstellingen als kracht
Bij het werken aan maatschappelijke opgaven komen we tegengestelde krachten (polariteiten) tegen. Waarden of benaderingen die elkaar nodig hebben, maar die met elkaar botsen en de voortgang belemmeren.
Die polariteiten uit de weg gaan is geen oplossing. Ze vertegenwoordigen namelijk allemaal een deel van de werkelijkheid en bevatten informatie over de oplossingsrichting.
Bij Systeemdialogen gebruiken we polariteiten om de onderliggende waarden, structuren en overtuigingen die de spanning veroorzaken, boven tafel te krijgen. Door ze te verbinden aan de opgave en de oplossing, vormen ze de bron voor een nieuw gezamenlijk perspectief.
4. Alle spelers in het systeem nodig
Systemen werken zoals ze werken door het samenspel tussen alle spelers in het veld. Van inwoner tot bestuurder, van professional tot financier, van onderzoeker tot landelijke systeempartij.
Wie het systeem wil begrijpen en veranderen, heeft dus de inzichten en bijdragen nodig van álle spelers.
Systeemdialogen maakt die gelijkwaardige dialoog tussen alle spelers mogelijk. Zodat ieder perspectief volwaardig deelnemer is in het gezamenlijk onderzoek.
5. Er is meer ruimte dan we denken
De ervaring leert dat in onze systemen veel meer ruimte is dan we op het eerste gezicht denken en zien. We laten ons vaak beperken door routines, ingesleten overtuigingen en belangen.
Door de context in samenhang te onderzoeken, komen overtuigingen en belangen in beweging en wordt handelingsruimte zichtbaar. Dat opent nieuwe perspectieven en maakt andere vormen van samenwerking mogelijk.
Bij Systeemdialogen brengen we de kennis over praktijk en (de toepassing van) spelregels van alle spelers samen. Op die manier vinden we handelingsruimte voor het ontwikkelen in de richting van de bedoeling.
6. Wij mensen maken het verschil
Niet organisaties of systemen zorgen voor verandering, maar de mensen die daarin werken en leven. Verandering ontstaat doordat mensen op alle lagen anders gaan kijken, denken en handelen in hun eigen omgeving.
Door zelf te gaan bewegen in het samenspel met anderen, beïnvloeden wij het systeem als geheel.
Systeemdialogen brengt mensen uit alle lagen van het systeem met elkaar in dialoog. In die uitwisseling ontstaat richting, ruimte en (individueel en gezamenlijk) eigenaarschap voor de stappen naar een beter werkend geheel.